Taş eriklerinin Akseki ve İbradı’nın yüksek Toros yaylalarından kendiliğinden yetiştiği bu bölgede, meyvenin olgunlaşmasıyla birlikte toplanıp geleneksel mutfağın temel taşları olan ekşi tarhana, ekşi ve kurutmalık gibi ürünler için kullanılıyor. Dağlardan çuvallarla getirilen taş erikleri, köy hayatının emek dolu süreçlerinden geçerek işleniyor; yıkanıp temizlenen meyve, uzun süreli kaynatma ve süzme aşamalarından sonra ekşi elde ediliyor.
Dağ eriği toplama süreci zorlu arazi şartlarıyla güneşe ve sabırla karşı karşıya gelmeyi gerektiriyor. Şengül Tak’ın anlattığına göre, erikler önce dağlardan köye taşınıp yıkanıp temizleniyor, ardından uzun kaynatma döngüsüne sokuluyor. Eriğin suyu azalınca yeniden kaynatılarak yoğun bir ekşi oluşması sağlanıyor; posası ve çekirdeği süzme aşamasında kalıyor. Genelde 10 kilo erikten yalnızca 1 kilo ekşi elde edilebiliyor; bu da sürecin ne kadar zahmetli olduğunu gösteriyor.
Bu yıl deneme amaçlı olarak 100 kilogram ekşi üretildi ve satışa sunuldu. Yöre halkı, gelecek yıl için daha fazlasını yapmayı planlıyor. Ekşi tarhanada da taş eriği kilit rolü oynuyor: olgunlaşan erikler, doğal olarak buğday yarması, domates ve kırmızı-yeşil biberle buluşarak tarhananın temel malzemesi haline geliyor. Tarhananın yapımında önce bileşenler birlikte kaynatılıyor; sonra eriklerden çıkarılan çekirdekler ve posası ayıklanıyor, sıcak haldeki karışım buğday yarmasının üzerine dökülerek iyice karıştırılıyor.
Ayşe Çelik ise tarhananın dağ eriğinden yapıldığında nasıl bir lezzet kazandığını anlatıyor: toplama esnasında ağaçları silkeleyen değneklerle toplanan erikler, olgunlaştıklarında dağlarda toplanıyor ve tarhananın temelini oluşturuyor. Çelik, buğday yarması, domates ve biberle yapılan karışımın üzerine erikleri ekleyerek kaynatma sürecini tamamlıyor; karışım bir gece dinlendikten sonra gölgede kurutuluyor ve kış için saklanıyor. Tarhanaya asıl karakterini veren taş eriği, yöresel mutfağın kış sofrasının vazgeçilmezlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Geleneksel yöntemlerle elde edilen ekşi, mutfakta pek çok şekilde değerlendiriliyor: salatalarda, çorbalarda ve hatta kurusunun saklanıp kış yemeklerinde limon yerine kullanıldığı biliniyor. Akseki ve çevresinde ekşi tarhana için kullanılan taş eriği, kış hazırlıklarının önemli bir parçasını oluşturuyor. Doğal ve lezzetli bir ürün olan ekşik tarhana ve ekşinin üretiminde, bölgenin kalite ve gelenekleri bir araya geliyor.
Bu zengin süreç, Toroslar’da doğadan toplanan taş eriklerinin geleneksel mutfak kültüründe hâlâ canlı bir şekilde yaşatıldığını gösteriyor. Nesiller boyunca aktarılan bilgilerin ışığında, dağ eriğinin ekşi, tarhana ve reçele dönüştüğü, kışın sofralara lezzet kattığı vurgulanıyor.