Ay görevlerinde 76 ülkeye katkı kapısı açılıyor

Ay’da kurulması planlanan üs için Artemis Anlaşmaları’na taraf 76 ülkenin, kendi imkânları ve ulusal öncelikleri ölçüsünde katkı sunabileceği açıklandı. NASA Yönetici Yardımcısı Matt Anderson, katkıların küçük uydulardan iniş ve gezgin araçları geliştiren ekiplerle mühendislik iş birliğine kadar genişleyebileceğini belirtti.

Açıklama, Antalya’da düzenlenen 77’nci Uluslararası Astronotik Kongresi’nin üçüncü günündeki 5’inci Artemis Anlaşmaları Liderler Toplantısı’nın ardından yapıldı. ABD ve Peru’nun eş başkanlığındaki toplantının basın buluşmasında Anderson’ın yanı sıra Peru Uzay Ajansı (CONIDA) Direktörü Tümgeneral Roberto Melgar Sheen de yer aldı.

Anderson, anlaşmaya taraf ülkelerin uzay alanındaki deneyimlerinin aynı düzeyde olmadığını, bazı ülkelerin kapsamlı programlara sahipken bazılarının çalışmalarına yeni başladığını söyledi. Mayıs ayında Lima’da gerçekleştirilen çalıştayın sonuçlarının Antalya’daki toplantıda değerlendirildiğini aktaran Anderson, liderler buluşmasına 40’tan fazla ülkenin katıldığını ifade etti.

Türkiye’nin uzay alanını önceliklendirdiğini belirten Anderson, ülkenin Artemis Anlaşmaları’na katılımını ortak ilkelere bağlılığın göstergesi olarak değerlendirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kongre açılışında uzay konusuna odaklanmasını da bu yaklaşımın bir işareti olarak niteleyen Anderson, uzay çalışmalarının Türk sanayisi ve ekonomik gelişim açısından fırsatlar yaratabileceğini söyledi.

Toplantıda ABD Uzay Akademisi girişimi de gündeme geldi. Artemis Anlaşmaları’na taraf ülkelerin öğrencilerinin ABD merkezli, dört yıllık eğitim verecek sivil akademiye kabul edilebileceği; ilk öğrencilerin 2028 yazında eğitime başlamasının planlandığı bildirildi. Mezunların NASA’da, kendi ülkelerinin sivil uzay ajanslarında veya farklı görev alanlarında çalışabileceği kaydedildi.

Melgar Sheen, Lima’nın Artemis Anlaşmaları Çalıştayı’na ev sahipliği yapan ilk Latin Amerika şehri olduğunu söyledi. Çalıştayda uzay enkazı, veri paylaşımı, birlikte çalışabilirlik ve ülkelerin faaliyetlerinin birbirini engellememesi konularının simülasyonlar ve masa başı tatbikatlarıyla ele alındığını aktardı. Peru, Artemis Anlaşmaları’nı 2024’te imzalamıştı.

Rusya ve Çin’in olası katılımına ilişkin soruya Anderson, bu ülkelerin anlaşmalardaki ortak ilkeleri benimsemesi halinde üyelik ihtimalinin değerlendirilebileceğini söyledi. İmzacı ülkelerin diğer devletlerle ilişkilerinde kendi ulusal kararlarını alabileceğini belirten Anderson, Artemis çalışmalarının sivil, barışçıl, şeffaf ve güvenli uzay faaliyetlerine odaklandığını vurguladı.

Uzayda silahlanma ve enkaz riskine ilişkin değerlendirmesinde ise Anderson, yeni enkaz oluşumunu önlemenin öncelik olduğunu belirterek savaş veya kinetik çatışmanın istenmediğini ifade etti. Peru tarafı da Latin Amerika ülkelerinin ortak hareket ederek gelecekteki Ay görevlerine katılma hedefini dile getirdi.